از جانب خداى تعالى است فَوْزاً عَظِيماً رستگارى بزرك وَ يُعَذِّبَ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ اى : و ليعذب المنافقين و المنافقات بنا برين و يعذب معطوفست بر يدخل كه لام بر سر آن درآيد يعنى امر بجهاد كرد تا آنكه منافقان به اختيار خود تغافل در امر جهاد ورزند و خداى تعالى عذاب كند مردان منافق و زنان منافقه را وَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُشْرِكاتِ و مردان شرك آرنده و زنان شرك آرنده را . چون شر منافق نسبت بمؤمنين اكثر و اعظم است بنا برين ذكر منافق درين آيه و در امثال آن مقدم شده الظَّانِّينَ بِاللَّهِ آن منافقان و مشركانى كه گمان برنده‌اند بخداى عالميان ظَنَّ السَّوْءِ گمان امرى كه آن بدست از جمله گمان كردند كه حق تعالى نصرت پيغمبر خود نخواهد كرد چنانچه بعد ازين مى آيد كه : بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ « 1 » و امثال اين ظنون باطله عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ بر ايشانست در دنيا عذاب امر بد كه گمان كردند بخداى تعالى وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ و غضب كرد خداى تعالى بر ايشان وَ لَعَنَهُمْ و دور كرد ايشان را از رحمت خود وَ أَعَدَّ لَهُمْ جَهَنَّمَ و آماده ساخت در آخرت براى ايشان دوزخ را . مضمون جملهء وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ تا آخر معطوف شده بر مضمون جملهء سابقه يعنى آنچه ايشان مستحق آن شده‌اند در آخرت ، معطوف شده بر چيزى كه ايشان مستحق آن شده‌اند در دنيا و چون لعن متفرع بر غضب است و اعداد جهنم متفرع بر لعن بنا برين كلمهء و او در و لعنهم و در واعد لهم بجاى فاواقع شده به اين معنى كه غضب كرد خداى تعالى بر ايشان پس لعن كرد ايشان را و چون لعن كرد ايشان را پس دوزخ را به جهت ايشان مهيا گردانيد ليكن ايراد كلمهء فانكرد اشارت بر اينكه كل واحد ازين امور مستقل‌اند در وعيد بدون اعتبار سببيت و مسببيت وَ ساءَتْ مَصِيراً و بد جاى بازگشتست دوزخ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ و مر خداى راست لشگرهاى آسمان و زمين وجه تكرار اشارت بر اينست كه حق سبحانه و تعالى را هم جنود رحمت است و هم جنود عذاب پس ذكر اين عبارت در اول به جهت آن كرده كه تا معلوم شود

--> ( 1 ) - س 48 : فتح ى 12